Türkiye’deki ender çiçeklerden olan ve Bozkurt ilçesine bağlı Hayrettin Mahallesinde de bolca yetişen Ters laleler, iklim değişikliğine yenildi. Ters laleler, ekim, kasım aylarında 1400 rakımlı mahallede toprak sıcaklığının-15,-20’lere düşmemesi nedeniyle geçen yıl olduğu gibi bu yıl da açmadı.

Halk arasında ağlayan gelin, Kerbale çiçeği veya Tuşaya isimleriyle bilinen 1878 yılında Bulgaristan Deliorman Bölgesinden göçen muhacirlerin yanlarında getirdikleri soğanlardan bütün mahalleye yayılan Ters laleler bu yılda açmadı.

Türün devamı ve lale soğanlarının çoğaltılması için ilk etapta 50 bin lale soğanıyla deneme tarlaları oluşturulan, adına festivaller düzenlenen uzun vadede de kesme lale olarak satışa sunulması hedeflenen ters laleler yaşanan iklim değişikliğine bağlı olarak bu yılda açmadı. Mahallede 9 yıl düzenli olarak yapılan ters lale festivali de geçen yıl olduğu gibi bu yılda iptal edildi.

Mahalle sakinlerinden emekli öğretmen Tahir Çelik, 9 yıl yaptıkları ters lale festivalini çiçeklerin açmaması nedeniyle iki yıldır yapmadıkları söyledi. Ters lalenin soğuğu seven bir çiçek olduğunu anlatan Tahir Çelik, ‘Hayrettin Mahallesinde dokuz yıl festival yaptık. Ters lale festivali. Bu festivali daha sonra bıraktık. Çiçekler istediğimiz seviyede açmadığından. Bu çiçek ters lale soğuğu çok seven bir çiçek. Eksi 15’leri 20 leri görmesi gerekir toprakta. Onu da görmediği için son iki yıldır, pek açmıyor, istediğimiz verimi alamıyoruz. O bakımdan biz festivale de ara verdik’ dedi.

Göçerken yanlarında getirdiler

İHA’nın haberine göre, ters lale soğanlarının 1878’de Bulgaristan’ın Deliorman bölgesinden göç eden dedeleri tarafından mahalleye getirildiğine dikkat çeken Çelik, ‘Bunu dedelerimiz Bulgaristan getirmiş. Asıl Orta Asya’dan, Orta Asya’dan Bulgaristan’a kadar götürmüş. Bulgaristan’ın Deliorman bölgesinden gelen dedelerimiz yanlarında getirip buraya dikmişler ve ona sahip olmuşlar. Eskiden bizim küçüklüğümüzde 50’li – 60’lı yıllarda köyümüzde her evin bahçesinde sümbül, nergis ve ters lale vardı. Herkesin bir bahçesi vardı. Bu bahçelerin etrafında ters laleler dikiliydi. Bu ters laleleri köstebek yemez. Köydeki bütün sümbüllerin soğanlarını köstebek, bitirmiş ama ters lalenin soğanına dokunmuyor, yemiyor ve oraya uğramıyor köstebek. Bu bir nevi köstebek savar bir çiçektir. Atalarımızda buna sahip olmuşlar ama şu anda istediğimiz verim olmadığından köyde çiçek olarak ta açmadı, üzgünüm. Bu çiçek ters lale bizim lisanımızda ‘Tuşaya’ denir. Hristiyanların kutsal saydığı bir çiçektir. Hz. İsa’nın vefatında bu çiçek boynunu yere eğdiğini, daha önceden yukarıya baktığını söylerler. Halbuki İslam düşüncesine göre, tasavvufi düşüncede bir anlayış vardır. Dervişler boyunlarını yere eğerler, başlarını yere eğerler. Bu yere eğme dolayısıyla biz ona Hristiyanların düşüncesine değil de kendi İslami düşüncemizi söyleyerek, bu Müslüman kişilerin sahip olduğu çiçektir diyoruz. Hristiyanlık alemi de çiçeği kutsal kabul ederler” diye konuştu.

Kar ile buluşan ters laleler kartpostallık görüntüler oluşturdu

Öteyandan Kahramanmaraş’ta çiçek açan ters laleler, yağan karın altında kaldı. Laleler kar ile buluşunca kartpostallık görüntüler ortaya çıktı.

Afşin ilçesinde yetişen hüznün çiçeği olarak bilinen ve nesli koruma altında olan ters laleler yağan karın altında kaldı.

Karın yağmasıyla birlikte bu eşsiz güzellikleri fotoğraflamak istediğini söyleyen doğa fotoğrafçısı Mehmet Gören, ‘Karın yağmasıyla birlikte hüzün çiçeği karlar altında kaldı. Biz fotoğrafçılarda bu fırsatı değerlendirerek ters laleleri çekmek için bu alana geldik. Bizler için unutulmaz bir gün oldu. Buraya geldiğimizde karla lalelerin buluşmasının ardından bu eşsiz manzara ortaya çıktı’ dedi.

Şair Haşim Kalender İHA’ya yaptığı açıklamada ise ‘Ters laleler nisan karı ile buluşunca ortaya çok güzel görüntüler ortaya çıktı. Buradaki manzara karşısında etkilenmemek elde değil. Rengarenk görüntüler oluşturan ters laleler eşsiz güzelliğiyle ziyaretçilerini ağırlamaya devam ediyor’ diye konuştu.

Ters lale tescillenerek süs bitkileri sektörüne kazandırılıyor

Ters lale koleksiyon bahçesinde 14 yıldır sürdürülen çalışmalarda, 19 ilden toplanan 32 ters laleden bugüne kadar 3’ü, ‘Vuslat’, ‘Aslay’ ve ‘Doğu güneşi’ adlarıyla tescillenerek süs bitkileri sektörüne kazandırıldı.

Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinin yüksek kesimlerinde ilkbahar mevsiminde doğal olarak yetişen ve halk arasında ‘ağlayan gelin’ adıyla da bilinen ters lalenin, süs bitkileri sektörüne kazandırılması için Erzincan’da hazırlanan proje ve ıslah çalışmaları sürüyor.

Erzincan Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü tarafından yürütülen, Türkiye Ters Lale Türlerinde Çeşit Geliştirme ve Yeni Çeşitlerin Sektöre Kazandırılması Projesi kapsamında, doğada yetişen süs bitkilerinin tescillenmesi ve koruma altına alınması için çalışma yapılıyor.

Ziraat mühendisleri tarafından enstitünün ters lale koleksiyon bahçesinde 14 yıldır sürdürülen çalışmalarda, 19 ilden toplanan 32 ters laleden bugüne kadar 3’ü, ‘Vuslat’, ‘Aslay’ ve ‘Doğu güneşi’ adlarıyla tescillenerek süs bitkileri sektörüne kazandırıldı.
‘Yurt dışından ciddi talepler geliyor’

Erzincan Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü Müdürü Birol Karadoğan, AA muhabirine, Türkiye Ters Lale Çeşit Geliştirme ve Yeni Çeşitlerin Kültüre Alınması Projesi kapsamında çalışmaların tüm hızıyla sürdüğünü söyledi.

Türkiye’de ters lale ıslah çalışmalarının ilk kez enstitülerinde başlandığını hatırlatan Karadoğan, şöyle konuştu:

‘Islah çalışmalarını sürdürdüğümüz ters laleler ile ilgili yurt içi ve dışından ciddi talepler gelmektedir. Özellikle söz konusu ters laleler olunca bu talep daha da artmaktadır. Burada gerçekleştirdiğimiz uzun soluklu bir çalışma. Şu an kurumumuz adına tescil ettirdiğimiz üç çeşidimiz elimizde mevcut. İnşallah bir aksilik olmazsa bunların yanı sıra iki çeşidimizi daha kurumumuz adına tescil ettirerek ülkemiz adına yeni çeşitleri kazandırmayı planlıyoruz.’

Proje sorumlusu ziraat mühendisi Meral Aslay da ters lale koleksiyon bahçesi oluşturduklarını ve bitkileri koruma altına aldıklarını anlattı.

Ülkenin baharın müjdecisi ters lale konusunda çok zengin olduğunu dile getiren Aslay, şunları kaydetti:

‘Doğamızda 40’ın üzerinde ters lale bulunmaktadır. Biz bu bitkileri koruma altına aldıktan sonra ‘bunları ekonomiye nasıl kazandırabiliriz’ diyerek ıslah çalışmalarına başladık. Burada ilk hedefimiz süs bitkileri sektörüne yönelik yeni çeşitlerin geliştirilmesiydi. Bunun için ilk aşamada seleksiyon çalışmaları sonucu Türkiye’nin ilk ters lale ‘Vuslat’, ‘Aslay’ ve ‘Doğu güneşi’ çeşitlerini geliştirdik. Şu anda alanımızda 38 tür bulunmaktadır. Bu türler arasında melezleme yaparak yeni çeşit adaylar da geliştirdik. Bunları da kurumumuz adına tescile sunacağız.’

Aslay, ters lalelerin tıbbi yönden de incelendiğini belirterek, Gazi Üniversitesi Eczacılık Fakültesi’nden Bilge Şener ile çalışma yürüttüklerini aktardı.